Fort Eben-Emael is een immens ondergronds complex met aan het oppervlak massieve bunkers. Het fort ligt vlak onder Maastricht, in het Belgische Eben-Emael en is gebouwd na de Eerste Wereldoorlog. De bouw startte in 1932 en na drie jaar hadden 3000 mijnwerkers de ruimtes en gangen uit de mergel van de Sint Pietersberg gegraven. Ervaringen uit de Eerste Wereldoorlog zijn toegepast om dit verdedigingswerk onneembaar te maken. Dit verdedigingswerk bestaat uit een ondergrondse kazerne van waaruit de kazematten en andere verdedigingswerken via gangen bereikt konden worden. Het gold in die tijd als het sterkste fort ter wereld.

De belangrijkste taak van dit fort bestond eruit om enige dagen stand te houden, zodat geallieerde troepen de tijd kregen om een Duitse aanval te stoppen. Voor dit doel was bij de bouw een strategische plaats gekozen. Gelegen aan het Albertkanaal kon dit fort de 3 bruggen over dit kanaal verdedigen. Zwaar geschut kon de bruggen en de wijde omgeving onder vuur nemen. Het diamant-vormige fort (900mx700m) werd verdedigd door bunkers met zware machinegeweren en anti-tank geschut. De verdedigingswerken bestonden verder uit een tankgracht, metershoge muren, mijnenvelden en prikkeldraad versperringen. Een groot gedeelte van de oostzijde van het fort bestond uit een 65 meter hoge steile wand. Deze is onstaan doordat het Albertkanaal is ingegraven in het landschap en hier grenst aan het fort.

Net voor de Tweede Wereldoorlog

Op 10 mei 1940 bemanden zo'n twaalfhonderd man, waarvan 500 artilleristen, het fort. Deze soldaten waren tientallen meters diep onder de grond gelegerd in een heuse ondergrondse basis. Uitgebreide voorzieningen waren ondergronds aanwezig, zoals troepenverblijven, keukens, hospitalen en machinekamers en zelf een cachot. De soldaten hadden genoeg voorraden en vertrouwen om het weken uit te houden.

Het fort was uitstekend ingericht om een frontale aanval te weerstaan. Een aanval vanuit de lucht was in die tijd nog niet eerder vertoond en werd ook niet als een serieuze bedreiging beschouwd. Het dak van het fort bestond eigenlijk uit een enorm plateau en de soldaten hadden zelfs twee voetbalvelden aangelegd. De gehele luchtverdediging bestond slecht uit 4 Vickers luchtdoelmitrailleurs. Daarbij hadden de kazematten en koepels op het plateau geen nabijverdediging in de vorm van mijnenvelden of grachten. De enige nabijverdediging bestond uit twee machinegeweerbunkers voor een terrein van vele voetbalvelden.

Samen met andere forten vormde Fort Eben-Emael een verdedigingsgordel om de stad Luik. Deze forten zijn tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog gebouwd. Nabijgelegen forten uit de jaren 30 zijn Fort Battice en Fort Aubin-Neufchâteau, meer zuidelijker ligt Fort Tancrémont. De naam van deze linie van vier forten ten oosten van Luik is PFL I (Position Fortifiée Liége I).

De Duitse invasie

In het Duitse aanvalsplan Fall Gelb, dat voorzag een snelle doorstoot door Nederland en België naar Frankrijk, was dit fort een obstakel. De bruggen over het Albertkanaal waren van cruciaal belang voor een snelle opmars van het Duitse leger. Hitler liet generaal Kurt Student van de Eerste Fallschirmjäger Division een gewaagd aanvalsplan maken. Het plan bestond uit een aanval door paratroepen die zouden worden ingevlogen met zweefvliegtuigen.

De paratroepen oefenden op soortgelijke fortificaties in Tsjechië met een geheim wapen. Dit wapen was voor die tijd ongekend krachtig en kon de gepantserde koepels (25 centimeter staal) met gemak doorboren. Deze speciaal gevormde explosieven staan nu bekend als holle lading. De paratroepen zouden na 1 dag ontzet worden door het Duitse leger.

De overrompeling

Dank zij uitstekende spionage en voorbereiding aan Duitse zijde en pech en slechte verdediging vanuit de lucht, konden de Duitse elite troepen het fort binnen een kwartier onschadelijk maken. Tegenaanvallen van de Belgen en artillerievuur van nabijgelegen forten konden de aanvallers op het plateau niet uitschakelen. De Duitsers kregenvia de schachten toegang tot een ingang van de ondergrondse basis. Deze ingang was gebarricadeerd met dubbele stalen deuren, ijzeren staven en een meter zandzakken. De paratroepers plaatsen een holle lading op een stalen deur. De explosie was zeer krachtig en veroorzaakte een chaos en paniek in het fort. Doordat achter de stalen deuren tientallen vaten met chloorkalk stonden, werden deze door de hitte getransformeerd tot chloorgas. Dit gas was maar al te zeer bekend uit de Eerste Wereldoorlog en deed de moraal van de Belgen vervliegen. De commandant van het fort oordeelde dat het fort onhoudbaar geworden was en op 11 mei 1940, om 12.15.

Bezoek het fort zonder reservering

Openingsdata en -tijden

Het fort is één weekend per maand open voor individuele bezoekers, in 2009 met name op de volgende data:

28 en 29 maart 2009
25 en 26 april 2009
23 en 24 mei 2009
13 en 14 juni 2009
4 en 5 juli + 21 juli 2009
29 en 30 augustus 2009
26 en 27 september 2009
24 en 25 oktober 2009
28 en 29 november 2009

Op deze data is het fort geopend van 10 tot 18 uur (de kassa sluit om 16u).

Let op; in 2009 is het fort is gesloten op de volgende dagen: 14 maart ; 12, 13 april ; 1, 2, 3, 4, 9, 10, 21 en 31 mei ; 1, 20 juni ; 15 augustus, 10 oktober, 1, 2 en 11 november, 24, 25, 26 en 31 december.

Toegangsprijzen

De toegangsprijs bedraagt 6 euro voor volwassenen; 5 euro voor studenten, leerkrachten en senioren (65+) en 3 euro voor kinderen (<12 jaar). Behalve toegang tot de heringerichte onderaardse kazerne en het museum is in deze prijs inbegrepen:

• deelname aan het spel FORTISSIMUS (30’)
• rondleiding met gids in het tunnelstelsel en verschillende gevechtsbunkers (1u30)
• toegang tot het wandelpad op het bovenplateau van het fort (1u)

Bezoek voor groepen met reservering

Een beknopte tot een uitgebreide rondleiding is voor groepen mogelijk op bijna elke dag van het jaar.

Minimaal 10 dagen voorafgaande aan een rondleiding via de website reserveren.

Merk op dat het cafetaria gesloten is tijdens rondleidingen op afspraak.

Rondleidingen kunnen aanvangen van 08.30 uur tot uiterlijk 14.00 uur